تاریخچه قهوه | از کشف دانههای جادویی تا محبوب ترین نوشیدنی جهان
- ehsan pishahang
- No Comments
قهوه یکی از محبوب ترین و پرمصرف ترین نوشیدنی های جهان است؛ نوشیدنیای که امروزه در خانهها، کافهها، محل کار و حتی جلسات رسمی جایگاه ویژهای دارد. میلیونها نفر روز خود را با یک فنجان قهوه آغاز میکنند و بسیاری معتقدند که بدون آن تمرکز، انرژی و انگیزه کافی برای شروع فعالیتهای روزانه ندارند.
اما آیا تاکنون به این فکر کردهاید که قهوه چگونه کشف شد؟ اولین کسانی که از دانههای قهوه استفاده کردند چه کسانی بودند؟ چگونه این نوشیدنی از کوهستانهای آفریقا به اروپا، آسیا و سپس سراسر جهان رسید؟
در این مقاله به بررسی کامل تاریخچه قهوه، مسیر گسترش آن در دنیا، پیدایش کافیشاپها، ورود قهوه به ایران و تحول صنعت قهوه در عصر مدرن میپردازیم.
کشف قهوه؛ افسانه چوپان اتیوپی
مشهور ترین روایت درباره کشف قهوه به حدود قرن نهم میلادی بازمی گردد.
طبق این افسانه، چوپانی اتیوپیایی به نام «کالدی» متوجه شد که بزهایش پس از خوردن میوههای قرمز رنگ یک درخت خاص، بسیار پرانرژی و سرحال میشوند و حتی شبها نیز نمیخوابند.
کالدی این موضوع را با راهبان یک صومعه در میان گذاشت.
ابتدا راهبان تصور کردند این میوهها شیطانی هستند و آنها را داخل آتش انداختند؛ اما با گرم شدن دانهها، عطری فوقالعاده در فضا پیچید. راهبان دانههای برشته شده را آسیاب کردند و با آب ترکیب نمودند و نخستین نوشیدنی قهوه شکل گرفت.
هرچند مورخان درباره صحت این داستان اختلاف نظر دارند، اما این روایت همچنان مشهورترین داستان کشف قهوه در جهان محسوب میشود.
اتیوپی؛ زادگاه اصلی قهوه
تقریباً تمامی پژوهشگران معتقدند که خاستگاه اصلی قهوه کشور اتیوپی است.
جنگلهای مرتفع منطقه «کافا» دارای درختان خودرو قهوه بودند و همین منطقه احتمالاً نام خود را به واژه Coffee داده است.
در ابتدا مردم محلی دانههای قهوه را نمینوشیدند؛ بلکه آنها را با چربی حیوانات مخلوط کرده و بهعنوان منبع انرژی مصرف میکردند.
ورود قهوه به یمن
در حدود قرن پانزدهم میلادی، قهوه از طریق دریای سرخ به یمن منتقل شد.
صوفیان یمنی اولین افرادی بودند که از نوشیدنی قهوه برای شبزندهداری و عبادت استفاده کردند.
بندر «مخا» یا Mocha به مهمترین مرکز صادرات قهوه جهان تبدیل شد.
امروزه نیز نام «موکا» یادآور همین بندر تاریخی است.
نخستین تجارت جهانی قهوه
یمن سالها اجازه خروج دانه سبز قهوه را نمیداد تا انحصار تولید در اختیار خود باقی بماند.
اما بازرگانان و مسافران به مرور موفق شدند نهالهای قهوه را به سایر نقاط دنیا منتقل کنند.
به این ترتیب قهوه وارد کشورهای زیر شد:
- مصر
- سوریه
- ترکیه
- ایران
- هند
نخستین قهوهخانههای جهان
در قرن پانزدهم نخستین قهوهخانهها در شهر مکه ایجاد شدند.
کمی بعد این فرهنگ به استانبول، دمشق و قاهره رسید.
قهوهخانهها تنها محل نوشیدن قهوه نبودند؛ بلکه مراکز فرهنگی، هنری و سیاسی محسوب میشدند.
در این مکانها مردم:
- کتاب میخواندند.
- موسیقی گوش میدادند.
- شطرنج بازی میکردند.
- درباره سیاست بحث میکردند.
- اخبار روز را میشنیدند.
به همین دلیل برخی حکومتها در مقاطعی فعالیت قهوهخانهها را محدود کردند.
ورود قهوه به اروپا
در قرن هفدهم، بازرگانان ونیزی نخستین محموله های قهوه را وارد اروپا کردند.
در ابتدا برخی روحانیون اروپایی قهوه را «نوشیدنی شیطان» مینامیدند.
اما گفته میشود پاپ کلمنت هشتم پس از چشیدن قهوه اعلام کرد:
«این نوشیدنی آنقدر خوشمزه است که نباید آن را فقط به مسلمانان واگذار کنیم.»
پس از آن محبوبیت قهوه به سرعت افزایش یافت.
انقلاب قهوهخانهها در اروپا
قهوهخانهها خیلی زود در کشورهای اروپایی گسترش یافتند.
در شهرهایی مانند:
- لندن
- پاریس
- وین
- آمستردام
قهوهخانهها به مراکز گفتوگو، تجارت و تبادل اندیشه تبدیل شدند.
در انگلستان حتی به قهوهخانهها لقب:
داده بودند؛ زیرا با پرداخت تنها یک پنی میشد وارد شد و با دانشمندان، تاجران و نویسندگان گفتگو کرد.
گسترش قهوه در سراسر جهان
اروپاییها به سرعت تصمیم گرفتند قهوه را در مستعمرات خود کشت کنند.
این اتفاق باعث شد مزارع بزرگی در کشورهای زیر ایجاد شود:
- برزیل
- کلمبیا
- هند
- اندونزی
- ویتنام
- جامائیکا
امروزه این کشورها از مهمترین تولیدکنندگان قهوه جهان هستند.
برزیل؛ پادشاه قهوه جهان
در قرن هجدهم، نهالهای قهوه به برزیل منتقل شدند.
شرایط آبوهوایی مناسب باعث شد تولید قهوه در این کشور به سرعت رشد کند.
امروزه حدود یکسوم قهوه جهان در برزیل تولید میشود و این کشور بزرگترین صادرکننده قهوه جهان به شمار میرود.
پیدایش اسپرسو
در اواخر قرن نوزدهم، ایتالیاییها تحولی بزرگ در صنعت قهوه ایجاد کردند.
اختراع دستگاه اسپرسوساز باعث شد عصاره قهوه با فشار بالا استخراج شود.
اسپرسو پایه بسیاری از نوشیدنیهای محبوب امروزی مانند:
- کاپوچینو
- لاته
- آمریکانو
- موکا
- فلت وایت
است.
ظهور برندهای مشهور قهوه
در قرن بیستم شرکتهای بزرگی وارد صنعت قهوه شدند.
برندهایی مانند:
با تولید قهوههای باکیفیت، استانداردهای جدیدی در بازار جهانی ایجاد کردند.
امروزه این برندها در بسیاری از کافههای حرفهای دنیا استفاده میشوند.
تاریخچه قهوه در ایران
ورود قهوه به ایران به دوران صفویه بازمیگردد.
در آن زمان قهوه از یمن وارد ایران میشد و قهوهخانههای سنتی شکل گرفتند.
جالب است بدانید که قهوهخانههای ایرانی در ابتدا واقعاً محل سرو قهوه بودند.
اما با گسترش واردات چای در دوره قاجار، مصرف چای افزایش یافت و قهوه تا حدی جایگاه خود را از دست داد.
بازگشت قهوه به فرهنگ ایرانی
در دو دهه اخیر، فرهنگ نوشیدن قهوه در ایران رشد چشمگیری داشته است.
امروزه:
- کافیشاپ ها افزایش یافتهاند.
- مصرف اسپرسو رشد کرده است.
- قهوههای تخصصی محبوب شدهاند.
- دستگاههای اسپرسوساز خانگی رایج شدهاند.
- خرید اینترنتی قهوه رونق گرفته است.
انواع دانه قهوه
در جهان بیش از ۱۲۰ گونه قهوه وجود دارد، اما دو نوع اصلی بیشترین سهم بازار را دارند.
عربیکا
- عطر بسیار بالا
- اسیدیته مطلوب
- شیرینی طبیعی
- کافئین کمتر
روبوستا
- کافئین بیشتر
- کرمای غلیظتر
- تلخی بیشتر
- مناسب اسپرسو
بسیاری از قهوههای اسپرسو از ترکیب این دو گونه تولید میشوند.
صنعت قهوه امروز
امروزه صنعت قهوه یکی از بزرگترین صنایع غذایی جهان محسوب میشود.
میلیونها نفر در زمینههای زیر فعالیت میکنند:
- کشت قهوه
- برداشت
- فرآوری
- رست
- بستهبندی
- صادرات
- واردات
- فروشگاههای قهوه
- کافیشاپها
- تجهیزات دمآوری
بازار جهانی قهوه هر سال رشد قابلتوجهی را تجربه میکند و تقاضا برای قهوههای تخصصی، تکخاستگاه و باکیفیت روزبهروز افزایش مییابد.
اهمیت کیفیت در انتخاب قهوه
امروزه مصرفکنندگان تنها به نوشیدن قهوه اکتفا نمیکنند، بلکه به دنبال تجربهای متفاوت از عطر، طعم و تازگی هستند. به همین دلیل، انتخاب دانه مناسب، رست استاندارد و بستهبندی صحیح اهمیت زیادی پیدا کرده است. بسیاری از کافههای حرفهای و مصرفکنندگان خانگی ترجیح میدهند از قهوههایی استفاده کنند که تاریخ رست مشخص، منشأ دانه معلوم و کیفیت پایدار داشته باشند.
آینده صنعت قهوه
آینده قهوه به سمت پایداری، شفافیت زنجیره تأمین و نوآوری حرکت میکند. استفاده از روشهای کشت سازگار با محیط زیست، فناوریهای نوین در فرآوری، ردیابی منشأ دانه و افزایش تقاضا برای قهوههای تخصصی از مهمترین روندهای این صنعت هستند. همچنین، آموزش مصرفکنندگان درباره روشهای دمآوری و شناخت ویژگیهای دانههای مختلف، نقش مهمی در توسعه فرهنگ قهوه در سراسر جهان خواهد داشت.
جمعبندی
قهوه مسیری طولانی و شگفتانگیز را از جنگلهای اتیوپی تا فنجانهای امروزی طی کرده است. از افسانه چوپان اتیوپیایی گرفته تا شکلگیری قهوهخانههای تاریخی، اختراع دستگاه اسپرسو و ظهور برندهای مطرح جهانی، همه نشان میدهد که قهوه تنها یک نوشیدنی نیست؛ بلکه بخشی از فرهنگ، تاریخ، تجارت و سبک زندگی انسانهاست.
امروزه با گسترش فرهنگ نوشیدن قهوه در ایران و جهان، دسترسی به انواع دانههای باکیفیت و برندهای معتبر آسانتر از گذشته شده است. اگر به دنبال تجربه طعم واقعی قهوه هستید، شناخت تاریخچه، منشأ و ویژگیهای این نوشیدنی میتواند به شما کمک کند تا انتخابی آگاهانهتر داشته باشید و از هر فنجان قهوه بیشترین لذت را ببرید.
- آنچه در این مقاله میخوانیم
- ارسال دیدگاه
قهوه
اکسسوری
کافی میکس و هات چاکلت